Remweg en afloop: waarom twintig kilometer zoveel uitmaakt

De stopafstand

Stopafstand is reactieafstand plus remweg. In de reactietijd — grofweg een seconde — rijdt u gewoon door: bij dertig is dat ruim acht meter, bij vijftig bijna veertien.

Daarna komt het remmen, en dat gaat niet lineair maar kwadratisch: twee keer zo snel is vier keer zoveel remweg. Volgens SWOV is de stopafstand bij vijftig ongeveer het dubbele van die bij dertig.

Het praktische gevolg is het meest onderschatte punt van de hele discussie: op de plek waar een auto van dertig stilstaat, rijdt een auto van vijftig nog met een aanzienlijke snelheid door. Niet iets langzamer — nog vol in beweging. De cijfers achter snelheid en letsel houdt kennisinstituut SWOV bij.

Wat een aanrijding doet

De cijfers van SWOV zijn hier ongemakkelijk duidelijk. Bij een botssnelheid van 30 km/u overlijdt ongeveer 5 procent van de aangereden voetgangers. Bij 50 km/u loopt dat op tot in de orde van tientallen procenten, en bij 65 km/u overleeft het merendeel het niet.

De reden is natuurkunde: de bewegingsenergie neemt toe met het kwadraat van de snelheid. Van dertig naar vijftig is niet 'iets harder' maar bijna drie keer zoveel energie die bij een botsing ergens heen moet.

En er is een tweede effect dat even hard telt: tien kilometer per uur boven de limiet verdubbelt de kans op overlijden van een aangereden voetganger ruwweg — op dertig-, vijftig- én zestigwegen.

Waarom dat vooral in de stad telt

Binnen de bebouwde kom staan de kwetsbare verkeersdeelnemers het dichtst bij het gemotoriseerde verkeer: voetgangers die oversteken tussen geparkeerde auto's, kinderen bij scholen, fietsers op dezelfde rijbaan, ouderen die trager oversteken dan een verkeerslicht aanneemt.

Juist daar is het verschil tussen 'kunnen stoppen' en 'nog vol doorrijden' het verschil tussen een schrikmoment en een ziekenhuisopname.

Dat is ook de reden dat de omzetting in Utrecht is gekoppeld aan gedeelde rijbanen: waar auto en fiets dezelfde strook gebruiken, is het snelheidsverschil het gevaar.

Zelf een gevoel krijgen bij de afstand

Getallen blijven abstract tot u ze in de straat ziet. Een praktische ijking: acht meter is ongeveer twee personenauto's achter elkaar, en dertien meter is de lengte van een gelede stadsbus.

Rijdt u dertig, dan legt u tijdens één seconde reactietijd ruim acht meter af — die twee auto's dus. Bij vijftig is dat bijna veertien meter, en dat is nog vóór u het rempedaal raakt.

Loop eens door uw eigen straat en kijk waar dertien meter eindigt vanaf het punt waar u meestal een kind tussen de auto's ziet opduiken. Dat maakt de discussie over twintig kilometer per uur een stuk concreter dan een tabel.

Wat het niet oplost

Eerlijk is eerlijk: een lagere limiet is geen wondermiddel. Een bord zonder aanpassing van de weg wordt matig nageleefd, en op een brede, rechte straat rijdt het overgrote deel van de mensen vanzelf harder dan dertig.

Daarom hoort bij dertig een weg die er ook zo uitziet: smallere rijloper, plateaus bij kruisingen, ander materiaal, af en toe een versmalling. Dat kost geld en tijd, en het is precies waar de meeste gemeenten nu middenin zitten.

En dertig lost het probleem van afleiding niet op. Een bestuurder die op zijn telefoon kijkt, ziet de overstekende voetganger ook op dertig te laat — alleen loopt het dan vaker goed af.